دیروز رفتم کتابفروشی ایرانی. نه اینکه فکر کنید من خیلی کتابخونم. نه! رفته بودم کارت تلفن بخرم. البته من عاشق کتابم ولی اینجا کتاب گرونه. از طرف دیگه هم کتابخونه‌ی من پر از کتابهاییه که نخوندم. به خودم می‌گم اول اینها رو بخون بعد برو باز بخر! ولی خوب آدم با چشم بسته که نمی‌تونه بره تو کتابفروشی و بگه آقا کارت تلفن پرسپولیس دارین؟ بعد با چشم بسته کیف پولش رو دربیاره و با چشم بسته … خوب نمیشه! آخه این آقای کتابفروش فک و فامیل من رو می‌شناسه. باید به آبروی اونها رحم می‌کردم یا نه؟ خلاصه این با چشم باز کارت خریدن کار دستم داد. چشمم افتاد به کتاب خوشگل خانم پیاده‌رو. هیچی دیگه، مگه می‌شد ازش گذشت؟ گرفتیم و بعد هم رومون رو اونور کردیم که یعنی ما سی دی ایلوسیون شاهین نجفی را ندیدیم که بالای قفسه‌ی سی دی ها به شدت چشمک می‌زد. توی دلمان گفتیم «ماه دیگه!» و اومدیم بیرون.

می‌دونم که محتویات کتاب مهمتره ولی بگذارید یک کمی هم از بر و روش براتون بگم: خوش رنگ، خوش دست، جلد باحال، کاغذها سفید و لطیف و ضخیم. یعنی حتی اگر سواد خوندن هم نداشتم فقط با شکل و قیافه و جنس کتاب کلی حال کرده بودم.

در وصف محتویات کتاب همین‌قدر بگم که چنان کله‌ام را توش فرو برده بودم که از ایستگاهی که باید از قطار پیاده و سوار اتوبوس می‌شدم گذشتیم. فعلا ۴۰ صفحه از کتاب رو خوندم. خیلی دوستش دارم. طراحیهای توکا نیستانی رو هم دوست دارم. یکی از داستانها رو هم نفهمیدم. شاید هم فهمیدم. شاید نباید همیشه دنبال پایان و منظور و هدف گشت. شاید هدف همین بود که من فکر کنم «ااا…پس بقیه‌اش کو؟» و بعد توی ذهنم برای خودم خیالبافی کنم که اون موشه دیگه نمیره اونجا و توی اون تله‌ی وحشتناک چسبی نمی‌افته و زندگی خوبی با بچه موشهایش خواهد داشت. دختر هم دیگر نمی‌ترسد و با کولرساز قهوه می‌خورد و راجع به خالکوبیهایش می‌پرسد.

در یکی از داستانها هم آیدا خودش رو به عنوان نویسنده‌ی داستان قاطی ماجرا می‌کنه. از این فاصله‌سازی خیلی خوشم اومد. از اینکه نویسنده به خواننده می‌گه من دارم این رو می‌نویسم، دلم می‌خواد اینجوری باشه! یعنی فقط کم مونده بگه به تو چه! ولی شنیدن کی بود مانند خواندن؟ خودتون باید بخونین. به سلامتی برای دانلود هم توی وبلاگش گذاشته، البته برای اونهایی که ساکن ایرانند. چقدر خوشحالم که من از این وسوسه جون سالم به در بردم.

خلاصه اینکه بعد از مدتها احساس کردم دلم می‌خواد هیچ کاری نکنم و فقط بخونم.

شبی که صبحش نوشته‌ی بالا رو نوشتم:

امروز شهر باریک تو کیفم بود و توی راه می‌خوندم. موقع برگشتن از سر کار مترو رو اشتباهی سوار شدم و از یه محله‌ی دیگه سر درآوردم! خلاصه هر کاری می‌کنید بکنید ولی این کتاب رو توی قطار نخونید!

بالاخره کتاب «من آزاد هستم» مسیح علی‌نژاد را گرفتم. چند ماه پیش که می‌شد از طریق اینترنت سفارش کتاب را داد آنقدر دست و پاچلفتی‌بازی درآوردم و سربه‌هوا بودم که مهلت گذشت و داغش بر دلم ماند. در عوض این بار دو نشان را با یک تیر زدم و در سفر برلین هم سری به «خانه‌ی هنر و ادبیات هدایت» عباس معروفی زدم و هم «من آزاد هستم» را گرفتم.

وارد که شدیم به دوست آلمانی برلینیم گفتم:«وجود اینجا دلیلی کافیست برای اینکه من به برلین اسباب‌کشی کنم!» قفسه‌ها تا سقف و میزها از این سر تا آن سر پر از کتاب بودند. سی‌دی و کارت‌پستال‌های زیبا هم پیدا می‌شد. دوست آلمانیم گفت: «اگر عکس گوگوش را دیدی نشانم بده. دلم می‌خواهد ببینم چه شکلی است.» خنده‌ام گرفت. سالها پیش یک سی‌دی گوگوش برایش فرستاده بودم، هنوز یادش بود. بین سی‌دی‌ها گوگوش را پیدا کردم و نشانش دادم. اگر او همراهم نبود شاید دو سه ساعتی می‌ماندم، کتابها را زیر و رو می‌کردم، هوای ایرانی آنجا را می‌بلعیدم و حسابی موی دماغ آقای معروفی می‌شدم. تعجب کردم که خودش آنجا بود. خودش آنجا بود، با صدای گرم و نگاه مهربانش.

کتاب را با تمام وجود بلعیدم. تمام مدت بغضی در گلو داشتم. لطافت روح مسیح از سطرسطر کتاب بیرون می‌ریزد و قلب آدم را به لرزه درمی‌آورد. یک کتاب است و چندین داستان نهفته، چندین سرنوشت تلخ. مثل سرنوشتهای تک‌تک ما یا عزیزان ما. سرنوشت زن ایرانی در کشمکش با امواجی که او را هردم به یک سو می‌کشند، عشق، سنت، خانواده. آنقدر باید حواست را جمع این کنی که غرق نشوی، که خودت را فراموش می‌کنی. امروز که این پستش را می‌خواندم به خودم گفتم: مسیح غرق نشده. خودش را هم فراموش نکرده. مسیح آزاد است.

یکی از زیباترین، پرمعنی‌ترین و در عین حال تلخ‌ترین صحنه‌های کتاب گفتگوی مسیح با پسرش پویان است که دلم می‌خواهد قسمتی از آن را با شما تقسیم کنم:

-مامان! چرا گوسفند رو به درخت بستند؟ این جا که دور تا دورش سیم خارداره!

توی یک دشت بزرگ شبدر که چهار طرفش پرچین و سیم خاردار بود، گوسفند را به درختی بسته بودند.

-اگر آزادش بذارن همه‌ی شبدرها رو می‌خوره!

-چرا همه‌ی شبدرها رو می‌خوره؟

تا ته قضیه‌ی پیچیده‌ی گوسفند بسته و علفهای آزاد را نمی‌فهمید دست بردار نبود. سعی می‌کنم مثل همیشه جوابش را بدهم و ببینم سؤالهایش تا کجا پیش می‌رود:

-دست خودش نیست! جنبه‌ی این همه آزادی رو نداره! یا همه‌ی شبدرها رو می‌خوره یا همشو زیر پاش لگدمال می‌کنه!

کمی به چانه‌اش استراحت داد و دوباره شروع کرد:

-اون گوسفند شبیه توئه مامان!

با تعجب نگاهش کردم:

-شبیه من؟ من شبیه گوسفند هستم؟ خجالت بکش بچه!

نشست روی زمین و دست‌هایش را زیر چانه زد و گفت:

-شبیه توئه! مثل تو همیشه تنها غذا می‌خوره!

مدتیست که راجع به زندگی هرمان هسه مطالعه می‌کنم و به شدت تحت تاثیر زندگی و تفکر این نویسنده‌ی بزرگ آلمانی ـ سوئیسی قرار گرفته‌ام. امروز یکی از نامه‌های او را می‌خواندم و احساس کردم این نامه می‌توانست درباره‌ی ما و ایران امروز باشد. تصمیم گرفتم قسمتی از آن را ترجمه کنم. هسه در ۲۶ آگوست ۱۹۳۲ به آرتور شتل (Arthur Stoll) نوشته:

اوضاع آلمان، نه فقط از نظر سیاسی و اقتصادی، بلکه خیلی بیشتر از نظر اخلاقی و عقلانی زندگی و کار را برای من سخت می‌کند. به نظر می‌رسد این ملت کاملا در تاریکی فرو رفته است. سرشار از خصوصیات عالی و ناتوان در به کار بردن عاقلانه و انسانی آنها. من دوره‌ای طولانی از جنگهای داخلی را پیش‌بینی می‌کنم… هیتلر هرچقدر هم که بد و نادان به نظر می‌رسد، شاید هنوز بدترین نباشد. از همه‌ی اینها چشم‌پوشی کردن و حفظ یک فضای معنوی [برای خودم] که در آن کار مفید و نگاه مفید به مسائل ممکن باشد، برایم مشکل است، ولی[این فضا] باید باشد. بنیان کار من است. گاهی آدم خسته می‌شود و فکر می‌کند:«کار کردن چقدر زیبا می‌بود و آدم چه کار قشنگی می‌توانست انجام بدهد اگر روز به روز به سه‌چهارم نیروهای خود، فقط برای غلبه به وزن سرب‌مانند ضدمعنوی و ضدانسانی که زمانه‌مان به دوشمان می‌گذارد، نیاز نداشت.» اما در اصل این فکر اشتباه است. آدم نباید در برابر این احساسات سست شود. می‌توان دید چه تاثیر فلج‌کننده‌ای بر نسل جوان می‌گذارد، که تر و تازگی معنوی و کارآیی آنها اینطور  کم است. ما نباید سست شویم، بلکه باید به کار ادامه دهیم، البته نه منطبق با خواسته‌های توده‌ها، بلکه باید درست همین حالا توقعات را از خود و از خواننده بالا برد، فرقی نمی‌کند که آدم با این کار نقش یک قهرمان را بازی می‌کند یا نقش دن کیشوت را!

اینهم از آخر هفته‌ی ما: مریض شدم افتادم تو تخت! سرماخوردگی با تمام مخلفاتش! یک هفته منتظری که جمعه بشه و «وقت دیدار یار»، بعد مجبوری زنگ بزنی بگی من نمیام. خوبیش این بود که امروز نرفتم سر کار. ولی حوصله‌ام سر رفته. حس و حال کتاب خوندن ندارم. البته این کتابی که وسطهاشم خیلی خوبه. از خوب هم بهتره. یک خبرنگار آلمانی نوشته به اسم کریستیانه هوفمن که زن سفیر سابق سوئیس در ایرانه. خلاصه چند سال در ایران زندگی کرده و برای فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ (یکی از روزنامه های معتبر آلمان) راجع به ایران نوشته و بعدا هم خاطرات خودش از ایران رو منتشر کرده. کتاب فوق‌العاده جالبیه. من در کف این موندم که این زن چه درک عمیقی از ایران داره. حتی جاهایی که باهاش هم‌عقیده نیستم حداقل می‌بینم که چقدر روی مسائل ایران فکر کرده. ورنداشته الکی چرت و پرت و حرف‌ه‌ای کلیشه‌ای همیشگی رو بنویسه. کاش یه نفر این کتاب رو به فارسی ترجمه می‌کرد.

دستمال کاغذی‌هام تموم شدن، نمی‌دونم چه غلطی بکنم.

از بیکاری نشستم فیلم ایرانی نگاه کردم. برگ برنده با بازی فریبرز عرب‌نیا. بد نبود. یادم رفته بود که یه زمانی چقدر از عرب‌نیا خوشم میومد. البته این لبخند کجکیش امروز هم منو کشت! این فیلم مال کی بوده که توش ریکی مارتین و آهنگهای غیرمجاز داشت؟

چرا آدم حرفهایی می‌زنه که دلش نمی‌خواد؟ کاش این آقای دوست‌پسر به حرف من گوش نده و پاشه بیاد اینجا.

حالا دو روز اینجا آفتاب شده من بدبخت باید بتمرگم تو خونه. دیگه خدا می‌دونه کی رنگ آفتاب ۲۰ درجه رو ببینم.

به حرفم گوش داد

پ.ن. قرصهای سردرد آلمانیم رو انداختم دور. شش ماه از تاریخ مصرفشون گذشته بود. بعد یک بسته استامینوفن پیدا کردم. تاریخ نداشت. خوردم.

الان ساعت نزدیک دو بعد از نصفه شبه. از سر شب که کتاب «سهم من» نوشته ی پرینوش صنیعی رو شروع کردم نتونستم زمین بگذارمش.بیشتر از ۲۰۰ صفحه اش رو خوندم. عجب کششی داره! واقعا من غبطه می خورم به نویسنده هایی که چنین آثاری خلق می کنند.

فقط یک مشکل دارم فعلا: فردا صبح باید برم سرکار و هیچ اثری از خواب در خودم نمی بینم. تازه بدتر اینکه انگار تمام در و تخته های این خونه صدا میدن! من نمی دونم این سر و صداها از کجا میان ولی چند دقیقه پیش دیگه قلبم داشت میومد تو حلقومم از بس مطمئن شده بودنم که دزدی چیزی اومده. بعد اومدم خیر سرم خودم رو آروم کنم، به خودم گفتم: «فرض کن یکی تو خونه باشه، حالا مگه چی می شه؟ یا بهت تجاوز می کنه یا می کشتت!» نمی دونم چرا آروم نشدم! خلاصه موبایلم رو روشن کردم که اگر کسی بود به پلیس زنگ بزنم. بعد هم پاشدم و همه ی چراغها رو روشن کردم. روانی شدم؟

بسته ی کتاب از ایران رسید. خیییییییییلی خوشحالم. چند وقت بود خوراک نداشتم و حوصله ی شروع یک کتاب آلمانی را هم نداشتم.

از همه بیشتر کتاب تاج خار مسیح علی نژاد خوشحالم کرد. جدید نیست، چاپ سال ۸۴ است ولی من که طبق معمول از دنیا عقبم! توی راه اداره ی گمرک تا خونه ۳۴ صفحه اش را هم خوندم. روان و دلنشین نوشته و داستان تلخ اخراجش از مجلس هفتم را با طنزی شیرین بیان کرده. ضمنا بالاخره فهمیدم چرا اسمش مسیح است. همیشه از این اسم در تعجب بودم.

من تازگیها دلم می خواد کار و زندگی رو تعطیل کنم، موبایل رو خاموش و بشینم فقط کتاب بخونم. این آقا هم تب من رو داغتر کرد با این پستش، چون یاد تمااااااااااام کتابهایی افتادم که مدتهاست (حتی شاید سالهاست) می خوام بخونم و به هر دلیل احمقانه ای که فکرش را بکنید هنوز نخونده ام!

امروز رفتم کتابفروشی. دیشب به طور غیرمنتظره برای امشب به جشن تولد دوستی دعوت شدم. (البته اگر از پارسال که رفتم جشن تولدش روز تولدش یادم مونده بود اینجوری غافلگیر نمی شدم!) برایش کتاب بادبادکباز خالد حسینی را گرفتم. امیدوارم نخونده باشه ولی اگر شانس منه هم خونده و هم دو نفر دیگه هم همینو بهش کادو میدن!

توی کتابفروشی راه رفتم و کتابهای جور واجور رو نگاه کردم. حداقل ۱۰ تا کتاب دیدم که دلم میخواست. کتابهای میلان کوندرا، دوریس لسینگ و… از همه بیشتر ولی دلم کتاب هزار خورشید درخشان خالد حسینی را می خواست که ۲۳ یورو بود. یعنی از بودجه ی من خارج! حیف که ترجمه ی فارسیش اینطور که خونده ام افتضاح است وگرنه می گفتم از ایران برام بفرستن.

بالاخره خودم رو اینطوری راضی کردم که کتابهای قدیمی تر مثل کتابهای کوندرا رو دست دوم از اینترنت سفارش میدم که ارزونتر بشه و کتاب هزار خورشید درخشان رو هم صبر می کنم تا جیبیش در بیاد!

الان من غر زدم؟ یا آه و ناله کردم؟ به خدا همچین قصدی نداشتم!

بالاخره ترجمه ی آلمانی کتاب دختران ریاض نوشته ی رجاء الصانع را تا آخر خواندم و باید به حوصله ی خودم احسنت بگم و برای وقت تلف شده افسوس بخورم. قابل توجه فمینیستهای محترم: اگر نگران آرامش اعصابتون هستید به این کتاب حتی نزدیک هم نشوید تا چه برسد که بخواهید آنرا بخوانید!

این خلاصه ای ازموضوع داستان:

دختری جوان در عربستان صعودی به صورت گمنام شروع به نوشتن داستان زندگی دوستانش می کند و هر هفته در یک ایمیل قسمتی از داستان را تعریف می کند. (اصلا از همین اولش داستان عیب داره! چرا ایمیل؟ چرا یه دفعه وبلاگ نمی نویسه؟!!!)

از اونجا که شخصیتهای کتاب چهار دوست یعنی چهار دختر جوان هستند داستان بیشتر به موضوع عشق و عاشقی می پردازه که البته در بیشتر قسمتهای کتاب میشه به جای عشق کلمه ی «شوهریابی» را جایگزین کرد.

چیزی که باعث شد کتاب را تا آخر بخونم (به جز اینکه می خواستم ببینم بالاخره کی با کی ازدواج می کنه) این بود که دیدم نکته های جالبی داره که من نمی دونستم:

۱. در عربستان دخترها هنگام عقد باید در عقد نامه انگشت بزنند، حتی اگر سواد داشته و دانشجو هم باشند . چرا؟ چون رسمه!

۲. در عربستان هم روز ولنتاین جشن گرفته می شه! در این کتاب دخترها سعی میکنند در روز ولنتاین یک چیزی به رنگ قرمز همراه داشته باشند یا بپوشند. مثلا شلوار زیر چادرشان قرمز باشد یا کیفشان. پسرها گلهای رز قرمزی که شماره تلفنشان را به ساقه اش بسته اند توی ماشین دخترها میندازن! حراست دانشگاه هم پوشیدن یا به همراه داشتن چیزهای قرمز رنگ را ممنوع می کند!

۳. در عربستان هم چیزی مثل کمیته ی خودمان وجود دارد که اگر دختر و پسری را با هم ببینند می گیرند و پدرشان را در می آورند. یعنی پدرشان را خبر می کنند و تعهد می گیرند. درست مثل ایران!

۴. در عربستان اقلیت شیعه وجود دارد که ظاهرا (اینجوری که من از نوشته های کتاب درک کردم) برای سنی ها کمتر از آدم فضایی عجیب و غریب نیستند! مثلا ازدواج یک سنی با یک شیعه جزو محالاته. اصلا ازدواج چیه، یک دوستی معمولی بین دو دختر دانشجو که یکیشون سنی و دیگری شیعه است طوری توصیف می شه، انگار یکی از عجایب هفتگانه است. واقعا که!

۵. اگر شوهری بخواهد زنش را طلاق دهد، می تواند این کار را حتی بدون اطلاع او انجام دهد. یعنی ممکن است یک دفعه یک نامه از دادگاه برسد به خانه ی پدر و مادر عروس که در آن نوشه شده که آقای داماد عروس خانوم را طلاق داده اند! یعنی دادگاه حتی یک احضاریه هم برای زن نمی فرستد، فقط وقتی همه چی تموم شد می گن: «راستی خانوم، شما از امروز مطلقه تشریف دارید!»

از این نکته ها که بگذریم باید بگم که این کتاب برای عربستان خیلی مدرن و انقلابیه (اولین بار هم در لبنان چاپ شده و در عربستان ممنوع بوده) و جای شکرش باقیه که زنی پیدا شده که از بی عدالتی جامعه در برابر زنان می گه و سنتها رو زیر سوال می بره. ولی این کتاب اشکالاتی اساسی داره:

۱. داستان طولانی و تعداد شخصیتهای داستان زیاد هستند. اتفاقات خیلی زیادی هم می افتد ولی نویسنده خیلی سطحی از کنار موضوعات مختلف رد می شه. یعنی به سراغ ریشه های مشکلات نمی ره. شاید از جوانی و کم تجربه گی نویسنده باشه.

۲. چیزی که من رو خیلی آزار داد تموم شدن ناگهانی ماجراهایی بود که قبلش مفصل راجع بهشون نوشته شده بود. یعنی یک داستان عاشقانه بین دو طرف که در بیشتر از ۴۰ صفحه توصیف شده بود در کمتر از یک صفحه به پایان می رسید و آدم می موند که: «چی شد؟ یعنی همین بود؟» شاید هم این علامت مشخصه ی داستانهای عاشقانه ی شرقیه؟ نمی دونم.

۳. اینطور که من فهمیدم نویسنده از خانواده ی متمول و تحصیلکرده ایست. همه شخصیتهای داستان او هم ثروتمند و تقریبا همه تحصیل کرده اند. در نتیجه خیلی راحت می توانند از خیلی مشکلات فرار کنند، میروند انگلیس، امریکا یا دوبی و زندگی جدیدی را شروع می کنند. تکلیف آدمهای عادی، زنان طبقه های متوسط و فقیر چیست؟ این کتاب هیچ کمکی به درک موقعیت و مشکلات زنان غیر مرفه عربستان نمی کند. گرچه واضح است که مشکلات آنها به مراتب بزرگتر و عمیقتر هستند.

۴. از نظر ادبی و شیوه ی نگارش هم به نظر من اشکالات زیادی داشت. گرچه نمی دانم این اشکالات تا چه حد مربوط به ترجمه ی کتاب از عربی به آلمانی است ولی در چند جای کتاب محتوای پاراگراف دوم یک صفحه دقیقا برعکس پاراگراف اول همان صفحه بود!

خلاصه ی کلام: اعصابمان خرد شد!

۱. کتاب بار هستی (در اصل اسم کتاب «سبکی تحمل ناپذیر هستی» است) نوشته ی میلان کوندرا که می خواستم حتما بخونم و فیلمش رو دیده بودم که خیلی قشنگ بود. (البته به کار بردن کلمه ی قشنگ در مورد همچین فیلمی احمقانه است ولی من الان حوصله ی توضیح دادن ندارم!)

۲. بیو گرافی جانی کش به صورت کتاب کمیک. جالب اینکه من در یک سال و نیم گذشته حداقل ۶ یا ۷ بار توی کتابفروشی جلوی قفسه ی کتابهای کمیک وایستادم و این کتاب رو نگاه کردم ولی به نظرم گرون اومد و با اینکه خیلی دلم می خواست نخریدم. دیروز باورم نمی شد از خوشحالی!

۳. شیرینی های فوق العاده خوشمزه آلمانی به اسم لِب کوخِن (Lebkuchen) و به شکل قلب!

خلاصه خیلی همه چی بر وفق مراد بود. کلی از کادوها و اوقاتمون لذت بردیم. فقط غذامون خیلییییییی سالم بود(!): سیب زمینی و سبزیجات با یک چیزی شبیه ماست و خیار خودمون.

اینهم عکس کادوها: